Brak produktów w koszyku.
Co było modne? Makatki – haftowane przypomnienia
Dawna kuchnia była nie tylko miejscem gotowania. To właśnie tam toczyło się codzienne życie domu — rozmowy, praca, rodzinne rytuały i drobne obowiązki. Nic więc dziwnego, że także jej wystrój miał znaczenie. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów dawnych wnętrz były makatki kuchenne — haftowane tkaniny, które łączyły funkcję dekoracyjną z praktyczną i… wychowawczą.
Ozdoba, która miała sens
Makatki najczęściej wykonywano na białym płótnie, zdobionym prostym haftem w czerwieni albo granacie. Choć dziś kojarzą się przede wszystkim z dawnymi kuchniami i domowym folklorem, ich historia sięga XIX wieku. Na ziemiach dzisiejszej Holandii i Niemiec były powszechnie używane już wtedy, a na terenach polskich — także na Śląsku — rozpowszechniły się na początku XX wieku.
Wieszano je najczęściej nad piecem, przy miednicy albo w tak zwanym „kąciku czystości”. Z jednej strony zdobiły wnętrze, z drugiej chroniły ścianę przed zabrudzeniem i zachlapaniem. Często były częścią większego domowego kompletu — obok haftowanych ręczników, kieszonek na drobiazgi i ozdobnych koronek przypinanych do półek kredensu.
Tekst na ścianie
Najważniejsze w makatkach nie były jednak same wzory, lecz to, co na nich zapisywano. Można powiedzieć, że były rodzajem domowego manifestu — prostym tekstem na ścianie, który przypominał o zasadach codziennego życia.
Na makatkach pojawiały się krótkie sentencje i powiedzenia, takie jak: „Gość w dom – Bóg w dom”, „Czystość w domu – zdrowie w domu” czy „Zimna woda zdrowia doda”. Te haftowane hasła porządkowały świat domowych wartości: mówiły o gościnności, pracowitości, higienie, rodzinie i dobrym wychowaniu. W prosty sposób przypominały o tym, co w codzienności uznawano za ważne.
Haft, wzór i domowa estetyka
Wzory makatek kupowano w sklepach papierniczych, na jarmarkach i targach. Często były dostępne jako gotowe nadruki do przerysowania lub wyhaftowania. Sam haft wykonywano ręcznie, a obok napisów pojawiały się motywy roślinne, kuchenne scenki, a czasem nawet wątki bajkowe — jak choćby postacie z „Czerwonego Kapturka”.
W ten sposób makatka stawała się czymś więcej niż ozdobą. Była małym dziełem domowej pracy, elementem estetyki wnętrza, ale też nośnikiem wartości i dobrego obyczaju.
Obowiązkowy element dawnej kuchni
W dwudziestoleciu międzywojennym makatki stały się niemal obowiązkowym wyposażeniem kuchni — zarówno mieszczańskich, jak i robotniczych. Ich popularność utrzymała się jeszcze przez wiele dekad, aż do lat 60. XX wieku. Przez ten czas towarzyszyły codzienności kilku pokoleń, wpisując się w obraz domu uporządkowanego, gościnnego i pełnego prostych zasad.
Powrót makatek
Dziś makatki wracają w nieco innej odsłonie. Z jednej strony traktowane są jako rodzinne pamiątki, sentymentalne drobiazgi znalezione w kredensie babci albo na targu staroci. Z drugiej — coraz częściej pojawiają się na wystawach, w muzeach regionalnych i skansenach jako ważny element opowieści o dawnym domu.
Współcześnie inspirują także nowe projekty haftów, które nawiązują do dawnych sentencji i wzorów. Dzięki temu makatka znów staje się modna — już nie jako codzienny obowiązek, ale jako piękny ślad domowej kultury i dawnego sposobu myślenia o życiu.
